🎯 Nguyên ủy (Origin)
Cơ nhiều chẽ có nguyên ủy rộng, chạy suốt chiều dài cột sống:
- Vùng cùng-thắt lưng: Mặt sau xương cùng, gai chậu sau trên (PSIS), mỏm chũm (mammillary processes) đốt sống thắt lưng
- Vùng ngực: Mỏm ngang đốt sống ngực T1-T12
- Vùng cổ: Mỏm khớp (articular processes) đốt sống C4-C7
📍 Bám tận (Insertion)
Mỗi bó cơ nhiều chẽ bám vào mỏm gai đốt sống 2-4 đốt phía trên. Các bó chồng lấp nhau tạo thành lớp cơ dày sát cột sống — dày nhất ở vùng thắt lưng.
⚙️ Động tác (Actions)
-
Ổn định từng đoạn (segmental stabilization): Chức năng CHÍNH — co trước khi vận động thân (anticipatory contraction)
- Duỗi nhẹ: Hỗ trợ duỗi cột sống (synergist)
- Xoay nhẹ sang đối bên: Vai trò phụ
- Co trước vận động (feed-forward): Co 30-50ms trước khi cử động tay/chân — mất chức năng này = mất ổn định cột sống
🍃 Ứng dụng Dưỡng Sinh Khoa Học Huyệt Đạo Công Nghệ Cao Arctozen
-
Vùng đau liên quan: Lưng dưới sâu (L4-S1), cạnh sống mọi vùng, mông trên, khớp cùng-chậu
- Cơ chính gây đau: Cơ nhiều chẽ (multifidus)
- Cơ bù trừ: Cơ dựng sống (longissimus, iliocostalis), cơ vuông thắt lưng, cơ mông lớn, cơ ngang bụng
- Khớp liên quan: Khớp mặt (facet joints) mọi cấp, khớp cùng-chậu (SI joint)
- Cơ chế đau: Ngồi lâu; teo sau đau lưng cấp; sau phẫu thuật cột sống; yếu core; mất kiểm soát vận động
- Huyệt tại chỗ: Thận Du (BL23), Đại Trường Du (BL25), Giáp Tích (Huatuo Jiaji — EX-B2)
- Huyệt theo kinh: Ủy Trung (BL40), Côn Lôn (BL60), Thừa Sơn (BL57)
- Huyệt điều hòa: Mệnh Môn (GV4), Yêu Dương Quan (GV3)
- PEMF vị trí: Đặt dọc 2 bên cột sống, sát mỏm gai (1-2 cm), tập trung vùng thắt lưng (L4-S1)
- PEMF mục tiêu: Tái kích hoạt cơ multifidus; Phục hồi ổn định cột sống; Giảm mỏi lưng mạn tính
- Trigger point: Dọc bờ mỏm gai L4-S1 — đau sâu, lan xuống mông và khớp cùng-chậu
🏥 Liên quan lâm sàng
-
Đau lưng mạn tính (chronic low back pain): ⭐ Teo cơ multifidus trên MRI là dấu hiệu đặc trưng nhất — teo nhanh chỉ sau 24-48h đau lưng cấp
- Mất ổn định cột sống (segmental instability): Yếu cơ multifidus → mất kiểm soát vi chuyển động → đau lưng tái phát
- Sau phẫu thuật cột sống: Cắt cơ multifidus trong mổ → teo không hồi phục → đau lưng sau mổ (failed back surgery syndrome)
- PHCN cột sống: Tập tái kích hoạt cơ multifidus (motor control exercises) là nền tảng phục hồi chức năng cột sống — hiệu quả hơn tập sức mạnh đơn thuần
- Medial branch block: Block nhánh trong nhánh lưng → cơ multifidus mất chi phối tạm thời → dùng chẩn đoán đau khớp mặt
